تاثیر رنگ در طراحی بیمارستان و مراکز درمانی

انسان از دیرباز تحت تأثیر رنگ‌های طبیعت بوده است. رنگ‌ها همواره پیرامون بشر را احاطه کرده و او را تحت نفوذ و تأثیر خود درآورده اند. دنیای رنگ‌ها، دنیایی به غایت زیبا و گوناگون و خیال‌انگیز است. رنگ از نیروی طبیعی و اثربخش برخوردار است. رنگ می‌تواند روح و روان فرد را تحت تأثیر قرار دهد. شفابخش و نشاط‌ آور باشد و حس‌های متنوعی را به انسان القا کند. به نظر آنان چنانچه انسان‌ها حس رنگ‌شناسی خویش را تقویت کنند، کنترل بهتری روی هیجانات خود خواهند داشت و در نتیجه هماهنگی بهتری بین تن و جان خویش برقرار خواهند ساخت. اهمیت انتخاب و تاثیر رنگ در طراحی بیمارستان ها را در تصویر زیر میتوان دید!

رنگ بیمارستان ها

نفوذ رنگ‌ها و تأثیر آن‌ها روی ذهن و جسم به طرق گوناگون ثابت شده است و استفاده صحیح و نادرست از آن‌ها تأثیرات منفی و مثبت زیادی در زندگی ما خواهد داشت. پژوهش‌های مختلفی در زمینه‌ی آثار رنگ‌ها بر ذهن و جسم آدمی، ایجاد شادی یا افسردگی و تعادل فکری و جسمی انجام شده است.

بیمارستان نمود معماری فضایی است که در آن می‌توان از مقوله‌ی رنگ به عنوان یک عنصر معماری تأثیر‌گذار روی کاربران این فضا که عموماً بیماران هستند استفاده کرد. اصولاً در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی امروز، توجه به مقوله‌ی رنگ و تأثیرات فضایی آن بر بیماران کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. در صورت استفاده درست از عامل رنگ در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، از مقیاس خرد گرفته تا مقیاس کلان، می‌توانیم با برنامه‌ریزی اصولی و علمی در ایجاد تمرکز ذهنی و افزایش احساس آرامش در قالب محیط و همچنین ایجاد میل و رغبت برای قرار‌گیری در فضا مؤثر‌تر عمل نماییم‌.


اثر روانشناسی رنگ‌ها

روان‌شناسی رنگ به معنی تأثیرگذاری محیط بر ذهن و حالات روحی افراد از طریق رنگ‌آمیزی موجود در فضا است. این امر در محیط‌های درمانی، اهمیت خاص خود را پیدا می‌کند. تأثیر‌گذاری رنگ بر روی روان و حالات ذهنی از طریق تأثیرات تحریک‌آمیز آن بر روی گیرنده‌های حسی و پردازش این تحریکات در مغز صورت می‌گیرد.

آشنایی با خصوصیات شناخته شده برای رنگ‌ها با در‌نظر‌گرفتن عوامل زمینه‌ای، در ایجاد محیطی مطبوع و مناسب بسیار کمک‌رسان خواهد بود. در ادامه به بررسی خصوصیات هر رنگ پرداخته خواهد شد.


مراجعین به بیمارستان‌ها

طراحی بیمارستان باید طیف گسترده‌ای از بیماران را در‌برگیرد. که در ادامه به بررسی بیماران سالمند، بیماران دارای مشکلات روانی، کودکان و نوجونان و سایر بیماران پرداخته شده است. همچنین در مورد نیاز کارمندان بیمارستانی به عنوان یکی از مهمترین کاربران بیمارستانی نیز نکاتی ذکر گردیده است.

رنگ بیمارستان

بر طبق مطالعاتی که افراد مورد آزمایش بر اساس فاکتور سن دسته‌بندی شدند، این نتیجه حاصل شد‌ که کودکان بیشتر به رنگ‌های قرمز و زرد تمایل دارند و هنگامی که بزرگتر می‌شوند بیشتر به رنگ‌های سرد (سبز و آبی) تمایل پیدا می‌کنند.

  1. محیطی مناسب برای کار و تداوم فعالیت
  2. نشاط و روحیه‌ی بهتر
  3. قابلیت دسترسی و تشخیص موقعیت
  4. حفظ امور خصوصی و امنیت

کارکنان برای امور خصوصی و وقت استراحتشان به فضایی احتیاج دارند که با محیط کارشان متفاوت باشد. طراحی رنگ با فراهم‌سازی بهترین امکان مشاهده‌ی شرایط، کار را برای کارکنان آسان‌تر نموده و برای تمام مراجعین‌، بیمارستان را دست یافتنی‌تر می‌کند.

حال با توجه به شناخت ویژگی‌های رنگ‌ها و آگاهی ار تأثیرات مثبت و منفی هر کدام روی انسان می‌توان آگاهانه به کاربرد رنگ‌در هر یک از بخش‌های مراقبتی بیمارستان به صورت اختصاصی اقدام کرد. تا بتوان از ویژگی‌های درمانی رنگ‌ها به نحو احسن استفاده کرد و از تأثیرات زیان‌بار آن‌ها روی بیماری‌ها کاست.


کاربرد رنگ در مناطق مراقبتی (بخش‌ها)

مناطق مراقبتی (بخش‌ها)، مکان‌هایی مانند سالن‌های بیماران بستری‌، ایستگاه های پرستاری‌ و اتاق کارکنان را در برمی‌گیرد. بخش‌ها باید احساس اطمینان از مراقبت پزشکی همراه با آرامش جسمی و هیجانی را تضمین نموده و همچنین اطمینان حاصل شود که حال و هوای موجود فراهم آورنده‌ی یک احساس گرم و آرامش‌بخش باشد که همه‌ی این‌ها برای بهبود سلامت بیماران مهم می‌باشند .

کاربرد رنگ در بخش‌ها می‌تواند به راندمان کاری کارکنان‌، سلامت بیماران و حال و هوای کلی برای تمام استفاده‌کنندگان آن محیط کمک کند‌. بیمار باید احساس کند که اهمیت دارد‌. در این رابطه‌، تعادل دقیقی مورد نیاز می‌باشد؛ محیط باید به بیمار این احساس را منتقل سازد که او تحت مراقبت پزشکی بسیار تخصصی قرار دارد‌ و در عین حال به قدر کافی راحت و آرام باشد تا در بهبودی دوره نقاهت تسریع شود‌. رسیدن به این تعادل‌، هدف آسانی نیست‌. نکته‌ی مهم این که‌، تنوع طرح‌های رنگ به مدت اقامت و نوع بیماری بستگی دارد‌، مانند بخش روزانه (بستری موقت)‌، بخش زایمان‌، مراقبت‌های سالمندان یا بستری دراز مدت و بخش اطفال‌.

ایجاد انگیزه‌ی دید کافی برای هر بیمار و زمان اقامت‌اش متغیر است‌. علاوه بر این بخش‌، یک بیمارستان معمولاً به شرایط پزشکی خاصی می‌پردازد‌.  هر بخشی دارای الزامات خاص خود است. به طراح توصیه می‌شود تا دقیقاً نیازمندی‌های خاص هر بخش را مورد توجه قرار دهد‌. هر یک از مناطق مذکور شرایط خاص برای منظور خاص خود را دارند‌، اما باید به گونه‌ای هماهنگ به یکدیگر ارتباط داشته باشند‌. یک طراحی رنگ ایده‌آل می‌تواند به دست‌یابی این اهداف کمک نماید‌.

رنگ بیمارستان

هنگامی که بیماران احتمالاً در حال استراحت در نور ملایم هستند، رفت‌و‌آمدهای بسیاری در اطراف آن‌ها انجام می‌شود. بهترین رنگ پس‌زمینه، رنگ خاکستری است. اگرچه، رنگ های خنثی و ملایم برای بیمارانی که به مدت طولانی در بیمارستان بستری هستند، بی‌انگیزگی ایجاد می‌کند. اما استفاده از این رنگ‌ها برای محیط‌هایی که به آرامش و سکوت نیاز دارند، می‌تواند موثر باشد و در واقع سطوح دید آرام بخشی را فراهم می‌سازند.

در این بخش اکثر بیماران قادر به حرکت نیستند و ممکن است با تجهیزات پزشکی پیشرفته احاطه شده باشند و محدودی در پیش رو دارند‌، بنابراین‌، برای تأمین یک حال و هوای مناسب با تنوع کافی به منظور افزایش جاذبه‌ی ‌دید‌، به توجه زیادی نیاز دارند‌.

استفاده از رنگ‌های زنده‌ای مثل نارنجی در این بخش توصیه می‌شود.


مناطق عمومی مشترک در بخش‌ها

محدوده‌ی تختخواب‌ها : بیشتر سطوح ساختمان باید به رنگ روشن باشند تا نور انعکاسی به وجود بیاورند که به ملایم‌کردن الگوی نور کمک خواهد کرد‌. سقف بخش‌ها وقتی که با رنگ سفید رنگ‌آمیزی می‌شوند‌، همیشه ایده‌آل نیستند‌. در حالی که رنگ سفید بیشتر نور را منعکس می‌کند‌، اندکی رنگ سایه می‌تواند از خیره‌کنندگی بکاهد و دید را بهتر کند‌. در مورد بیمارانی که بی‌حرکت هستند و فقط می‌توانند سقف را ببینند‌، باید دقت ویژه‌ای به عمل آید‌. در واقع این بیماران یک رنگ سقف سایه‌‌دار را که شاید با رنگ دیوار مرتبط است‌، ترجیح می‌دهند‌. نقش روی دیوارها باید هوشمندانه باشد‌، در غیراین صورت می‌تواند توهم ایجاد کند‌. رنگ‌های به کار رفته باید بر طبق نوع بخش‌، انتخاب گردد‌. بخش‌های مخصوص اقامت کوتاه باید دوستانه‌، شاد‌، امیدوارکننده و موجب بهبودی گردد‌. برای بخش‌های مختص اقامت طولانی‌، رنگ‌های سرد توصیه می‌شود‌، چون که مردم عموماً رنگ‌های سرد را ترجیح می‌دهند و برای چشم نیز آرام‌بخش هستند‌. این رنگ‌ها از کنتراست بین هوشیاری ذهنی و ناتوانی جسمی جلوگیری می‌کنند‌.

رنگ بیمارستان

در بخش‌های عمومی‌، ترکیبی از رنگ‌های گرم و سرد به نوبت استفاده می‌شود تا بین احساس‌های هیجان و افسردگی تعادل برقرار سازد‌. استراتژی دیگر‌، استفاده از دو رنگ یا بیشتر است و تغییر این ترکیب‌ها در اتاق مجاور به منظور تأمین تحریک دید می‌باشد‌.

رنگ‌های تند در بخش‌ها می‌تواند یک احساس پریشانی را برای بیماران به همراه داشته باشد‌. یک قاعده کلی‌، رنگ‌هایی که مقدار زیادی سایه کم رنگ ندارند و دارای رنگ متمایل به خاکستری هستند‌، به یک حال و هوای آرام بخش و بدون مزاحمت منجر می‌شوند‌. رنگ‌های نسبتاً ملایم از این نوع‌، کمک می‌کنند تا از هیجانات عاطفی اجتناب شودو در عین حال برای حفظ تعادل دید سالم مورد نیاز هستند‌.

اتاق روز : بیمارانی که مجبور به ماندن در تختخواب نیستند‌، از اتاق روز برای مطالعه‌، تماشای تلویزیون‌ و دیدار با ملاقات کنندگانشان استفاده می‌کنند‌. این منطقه به یک جلوه‌ی خانگی نیاز دارد و باید مثل یک اتاق شخصی باشد‌. اتاق روز باید بسیار متفاوت از دیگر نقاط بخش باشد تا تنوع کافی برای تحریک ذهن به وجود آورد‌. با تعویض متناوب رنگ‌های گرم و سرد‌، بین بخش و اتاق روز، می‌توان به این هدف رسید‌. با حفظ گیرایی‌، تغییر و آرامش در حال و هوای بخش‌، می‌توان به تفاوت‌های کافی اشاره شده بالا‌ دست یافت‌.

اتاق اداری : طراح در استفاده از رنگ‌ها در محیط‌های خصوصی رده‌های مختلف کارکنان بخش مختار است، ولی باید به این نکته توجه شود که رنگ‌هایی که باعث افزایش استرس، فشارهای عصبی و ایجاد تشویش کارکنان می‌شود، انتخاب نشود.


ضوابط کاربرد رنگ

  1. به طور کلی می‌توان گفت بهره‌گیری از رنگ‌های سرد مانند سبز و آبی در حواشی فضاهایی با خصوصیات پرتنش، پر سر و صدا وبا ازدحام شدید در کاهش استرس و ایجاد آرامش کمک می‌کند و بیشتر در محیط‌هایی که نیاز به تمرکز و آرامش و سکوت بیشتری وجود دارد، کاربرد دارند. استفاده از رنگ‌های گرم مانند قرمز وزرد، به دلیل پرانرژی بودن در محیط‌هایی که دارای مشخصات افسردگی هستند در به وجود آوردن احساس گرم و شادی بخش مؤثر است. و بیشتر در محیط هایی که نیاز تحرک و فعالیت وجود دارد استفاده می شوند.
  2. استفاده‌ی بیش از حد از یک رنگ خاص می‌تواند منجر به ایجاد مشکلات مختلفی شود. توصیه می‌شود با توجه به ویژگی‌های هر رنگ و کاربری فضا، ترکیب هوشمندانه‌ای از رنگ‌ها را جهت بیش‌ترین بهره‌وری به دست آورد.
  3. در آب و هوای گرم نیاز به رنگ‌های سرد و آرام مانند خاکستری، سبز، آبی روشن وغیره است و در آب و هوای سرد، رنگ‌های گرم و تند مانند زرد، نارنجی، قرمز وغیره کاربرد دارند.
  4. عقیده بر این است که رنگ سفید، رنگ بهداشتی و کلینیکی است؛ بنابراین، دربین استفاده‌کنندگان بیمارستان خواهان بسیار دارد. با وجود این، از تحقیقات این طور نتیجه گیری می‌شود که یک محیط کاملاً سفید می تواند بی‌انگیزگی دید ایجاد نمود و حتی القاء کننده استرس در اقامت طولانی مدت بیماران باشد.
  5. رنگ‌هایی که معمولا به وسیله طراحان توصیه نمی‌شوند: آبی خیلی تیره که می تواند رنگ بسیار سردی باشد، زرد یا سبز تیره، به خاطر تأثیری که در رابطه با نفرت و انزجار دارند، رنگ ارغوانی (که عمدتاً نتیجه خرافات و تعصب است) و قرمز روشن که دلایل کلینیکی دارد. رنگ‌های خنثی مانند بژ، خاکستری و کرم می توانند رنگ‌های بسیار کارآمد و مفیدی برای فضاهای داخلی باشند. این رنگ ها، ملایم، گرم و نیز نسبتاً جذاب هستند. رنگ روشن بژ یک دیوار می‌تواند برای سقف هم به کار رود. در طرح های رنگ جدید، بر کاربرد رنگ‌های خنثی تأکید شده است.
  6. از یک رنگ مشخص، نباید بیش از اندازه استفاده کرد. رنگ‌های آبی و سفید، بر دیگر رنگ ها ارجحیت دارند، ولی استفاده بیش از حد از آن ها به محیط‌های یکنواخت و دلگیر کننده منجر می‌شود.

نتیجه گیری

رنگ‌هایی که ما برای محیط اطراف خود استفاده می‌‌کنیم،  به طور مستقیم و غیرمستقیم بر رفتار ما تأثیر می‌گذارد یعنی از یک طرف بر رفتار خود ما و از طرف دیگر بر رفتار افرادی که با آن‌ها سر و کار داریم. این که رنگ‌ها از یک طرف بازتاب و بیانگر احساس ما هستند و از طرف دیگر احساس خاصی را در ما برمی‌انگیزند نشان از پویایی ارتباطی دارد که مابین حواس‌ها و نیازهای عاطفی ما و یک رنگ به خصوص برقرار می‌شود‌. رغبت به رنگی خاص و عدم تمایل به رنگی دیگر در رابطه با گرایش‌های شخصیتی و یا برخی ویژگی‌های روحی قرار دارد و از دنیای درون انسان خبر می‌دهد، لذا رنگ دلخواه رنگی است که تأثیر مفید و رضایت‌بخشی روی انسان می‌گذارد و در جایی که آن رنگ وجود دارد با علاقه فراوان فعالیت می کند.

دریک بیمارستان‌، محیط دیدی که به خوبی طراحی شده‌، همراه با استفاده مناسب از رنگ می‌تواند مزایای مهمی در بر داشته باشد‌. این موضوع می‌تواند تجربه بیمارستان را برای گستره وسیعی از سالمندان گرفته تا کودکان‌، خوشایند سازد‌. رعایت این موارد‌، ضمن بالا بردن راندمان کلی بیمارستان‌، به ارتقای عملکردی و روحیه‌ی کارکنان در محیط‌هایی نشاط آور‌، کمک می کند‌.

طراحی رنگ داخلی، تمام وسایل و سطوح را در بر می‌گیرد. طراحی رنگ صرفاً نمی‌‌تواند بهبودی به ارمغان بیاورد، بلکه می‌تواند به روند درمان کمک کند و حس سلامت را ایجاد نماید.

ارزیابی و تعیین میزان موفقیت و نتیجه‌ی طراحی رنگ، بسیار ضروری است. نظرسنجی از استفاده کنندگان، به عنوان بخشی از استراتژی ارزیابی، تنها روشی است که از نتیجه‌ی ‌مورد نظرآگاهی یابیم.

به جزء تأثیراتی که رنگ‌ها به صورت جداگانه و مطلق بر روی انسان می‌گذارند موارد دیگر نیز در کامل کردن این تأثیرات نقش دارند که در بعضی موارد، تأثیر آن‌‌ها به اندازه‌ای می‌باشد که بر اثر رنگ‌ها غالب می‌شود و یا حتی خلاف اثر آن‌ها را موجب می‌شود. مواردی همچون حالت روانی، موقعیت اجتماعی، جنسیت، سن، سلامتی روحی، دقت بصری در درک اشخاص از رنگ اثر می‌گذارند. از این رو می‌توان گفت که روان‌شناسی رنگ‌ها یک علم دقیق نیست چرا که بسیاری از مطالعات اولیه راجع به رنگ، تأثیرات درجات مختلف یک رنگ، نتایج قرار گرفتن در معرض یک رنگ برای مدتی طولانی و تأثیر ترجیحات و تجربیات شخصی نادیده گرفته شده است.


خبرنامه ایمیلی !